Prishtinë, 20 shkurt 2026 – Institucioni i Avokatit të Popullit i Kosovës organizoi një tryezë diskutimi me temën “Ndikimi i Avokatit të Popullit në avancimin e mbrojtjes së të drejtave të komuniteteve në Kosovë”, në bashkëpunim me Qendrën për Avokim të Kulturës Demokratike (ACDC). Aktiviteti mblodhi përfaqësues të institucioneve shtetërore, organizatave të shoqërisë civile, partnerëve ndërkombëtarë dhe përfaqësues të komuniteteve për të diskutuar progresin, sfidat dhe hapat e ardhshëm në sigurimin e mbrojtjes efektive të të drejtave të komuniteteve joshumicë në Kosovë.

Ngjarja synoi të paraqesë punën dhe ndikimin e Institucionit të Avokatit të Popullit në trajtimin e çështjeve që lidhen me të drejtat e komuniteteve, të theksojë përpjekjet institucionale për zbatimin e kornizës gjithëpërfshirëse kushtetuese dhe ligjore të Kosovës për të drejtat e pakicave, si dhe të identifikojë hapa konkretë për adresimin e sfidave të mbetura. Gjithashtu, u theksua rritja e besimit që komunitetet joshumicë po vendosin tek Institucioni i Avokatit të Popullit si mbrojtës kyç i të drejtave të tyre.

Në hapje të diskutimit, Avokati i Popullit, Naim Qelaj, theksoi se Kushtetuta e Kosovës ofron garanci të fuqishme për mbrojtjen e të drejtave të komuniteteve, veçanërisht përmes Kapitullit III, i cili përbën një nga kornizat më të avancuara ligjore për mbrojtjen e pakicave në rajon. Ai nënvizoi se Institucioni i Avokatit të Popullit luan një rol qendror në mbështetjen e zbatimit të qëndrueshëm të këtyre garancive, në trajtimin e ankesave dhe në asistimin e institucioneve për përmirësimin e politikave dhe praktikave që forcojnë përfshirjen dhe barazinë.

Gjatë vitit të kaluar, Institucioni i Avokatit të Popullit ka pranuar 331 ankesa nga anëtarë të komuniteteve joshumicë, përfshirë 207 nga anëtarë të komunitetit serb. Këto ankesa pasqyrojnë jo vetëm sfidat me të cilat përballen komunitetet, por edhe rritjen e besimit të qytetarëve joshumicë ndaj Avokatit të Popullit si institucion efektiv dhe i paanshëm për mbrojtjen e të drejtave të tyre.

Ankesat kishin të bënin me çështje si zbatimi i të drejtave gjuhësore, qasja në mundësi punësimi, qasja në dokumentacion personal dhe realizimi i të drejtave ekonomike e sociale. Raste të tjera lidhen me regjistrimin e gjendjes civile, regjistrimin e vendbanimit dhe kërkesat për letërnjoftime të përkohshme. Çështjet pronësore vazhdojnë të mbeten sfidë, veçanërisht për shkak të procedurave të gjata gjyqësore.

Avokati i Popullit theksoi disa ndërhyrje të rëndësishme të ndërmarra gjatë vitit 2025 me qëllim përmirësimin e praktikave institucionale dhe sigurimin e mbrojtjes së të drejtave të qytetarëve.

Pas ankesave të shumta nga prindërit lidhur me pezullimin e pagesave të shtesave për fëmijë, Institucioni lëshoi rekomandime për Ministrinë e Financave, Punës dhe Transfereve, duke konstatuar se kërkesat shtesë për verifikim nuk ishin përcaktuar qartë apo komunikuar publikisht. Avokati i Popullit rekomandoi rritjen e transparencës në procedura, nxjerrjen e vendimeve individuale administrative dhe pagesën retroaktive të përfitimeve të pezulluara.

Një çështje tjetër e trajtuar kishte të bënte me furnizimin me tekste shkollore për nxënësit që ndjekin mësimin në gjuhën turke dhe boshnjake. Pas angazhimit të Avokatit të Popullit, autoritetet nga Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit sqaruan se ishin ndërmarrë hapa për uljen e çmimeve të teksteve dhe sigurimin e disponueshmërisë së tyre.

Përveç kësaj, Avokati i Popullit publikoi një raport të iniciuar sipas detyrës zyrtare lidhur me respektimin e të drejtave gjuhësore në shërbimet bankare. Raporti identifikoi mangësi në ofrimin e shërbimeve dhe dokumentacionit në gjuhën serbe dhe rekomandoi që Banka Qendrore e Republikës së Kosovës të vendosë udhëzime dhe mekanizma më të qartë monitorimi për të siguruar qasje të barabartë në shërbime në të dy gjuhët zyrtare.

Institucioni ka nxjerrë gjithashtu rekomandime në lidhje me respektimin e parimeve të administratës së mirë në procedurat e rekrutimit dhe zbatimin e kuotës së përcaktuar me ligj për punësimin e anëtarëve të komuniteteve joshumicë në institucionet publike.

Ankesat e pranuara nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian kanë theksuar sfida shtesë që lidhen me çështjet pronësore, qasjen në dokumentacion, njohjen e gjuhës rome në nivel komunal, të drejtat e punës dhe qasjen në shërbime shëndetësore dinjitoze.

Pjesëmarrësit pranuan progresin e arritur në krijimin e një kornize të fortë ligjore dhe institucionale për mbrojtjen e të drejtave të pakicave në Kosovë, duke theksuar megjithatë se nevojiten përpjekje të vazhdueshme për të siguruar zbatimin e saj të qëndrueshëm në praktikë. Tryeza e rrumbullakët demonstroi gjithashtu rolin kritik të Institucionit të Avokatit të Popullit në ndërtimin e besimit te komunitetet joshumicë, të cilat gjithnjë e më shumë po e konsiderojnë atë si mekanizëm të paanshëm për adresimin e shqetësimeve të tyre.

Shefja e Zyrës së Këshillit të Evropës në Kosovë, znj. Mary Ann Hennessey, theksoi se Kosova ka krijuar një kornizë solide ligjore për mbrojtjen e komuniteteve pakicë. Ajo vuri në dukje se rritja e besimit të pakicave në institucionet publike është përforcuar përmes aktiviteteve proaktive dhe mbikëqyrjes së Institucionit të Avokatit të Popullit. Në të njëjtën kohë, ajo pranoi se anëtarët e komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian vazhdojnë të përballen me sfida, përfshirë antigjipsizmin e vazhdueshëm, dhe theksoi se përpjekjet për realizimin e plotë të të drejtave gjuhësore në gjuhët amtare mbeten prioritet i vazhdueshëm.

Z. Jerome Bouyjou, Shef i Zyrës për të Drejtat e Njeriut në UNMIK dhe Përfaqësues i Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut, theksoi rolin kritik të shoqërisë civile në mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe mbështetjen e komuniteteve. Ai theksoi gjithashtu se situata e komuniteteve joshumicë monitorohet nga afër, pasi në disa raste këto komunitete preken në mënyrë disproporcionale, veçanërisht në fusha si liria e lëvizjes dhe qasja në punësim.

Ministri për Komunitete dhe Kthim, z. Nenad Rašić, mirëpriti tryezën dhe vlerësoi punën e Institucionit të Avokatit të Popullit në identifikimin e sfidave shoqërore dhe mbështetjen e institucioneve qeveritare në adresimin e tyre. Ai theksoi angazhimin e autoriteteve shtetërore për trajtimin e këtyre sfidave, përfshirë propozimin e ndryshimeve në Ligjin për të Drejtat e Komuniteteve me qëllim sigurimin e përfaqësimit më të madh të pakicave në administratën publike.

Përfaqësuesit e OJQ-ve theksuan disa çështje që kërkojnë vëmendje të vazhdueshme, përfshirë zbatimin e plotë të rekomandimeve dhe rritjen e llogaridhënies së politikëbërësve, me referencë të veçantë për të drejtat gjuhësore. U diskutua gjithashtu mekanizmi për verifikimin e përkatësisë etnike në procedurat e punësimit.

Përfaqësuesi i komunitetit turk ngriti shqetësime lidhur me njohjen e diplomave dhe provimeve për studentët që kthehen nga Turqia. Çështje të tjera të diskutuara përfshinë ndërtimet e paligjshme dhe ndotjen mjedisore në Graçanicë, si dhe sfidat me të cilat përballen gratë nga komuniteti serb në sigurimin e dokumentacionit civil.

Përfundimet e kësaj tryeze përfshijnë:

• Kosova ka krijuar një kornizë solide kushtetuese dhe ligjore për mbrojtjen e të drejtave të komuniteteve, duke ofruar bazë të fortë për përfshirje dhe barazi, megjithëse nevojiten përpjekje të vazhdueshme për të siguruar zbatimin e plotë praktik në nivel institucional dhe lokal.
• Të drejtat gjuhësore mbeten prioritet, me nevojën për forcimin e shërbimeve të përkthimit, kapaciteteve institucionale dhe zbatimit të plotë të legjislacionit për përdorimin e gjuhëve zyrtare.
• Rritja e numrit të ankesave nga komunitetet joshumicë pasqyron si rritjen e besimit në Institucionin e Avokatit të Popullit, ashtu edhe nevojën për përmirësimin e ofrimit të të drejtave të komuniteteve nga autoritetet publike.
• Punësimi dhe përfaqësimi i komuniteteve kërkojnë vëmendje të vazhdueshme, përfshirë sigurimin e respektimit të kuotës 10% dhe përmirësimin e mbledhjes së të dhënave për komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian.
• Zbatimi i rekomandimeve të IAP-së dhe OJQ-ve është në nivel të ulët, ndërsa mungesa e diskutimit parlamentar të raporteve vjetore të IAP-së ka ndikuar negativisht në llogaridhënien institucionale.
• Qasja proaktive dhe në kohë e institucioneve ndaj rekomandimeve të Avokatit të Popullit është thelbësore, përfshirë shqyrtimin e kujdesshëm dhe ndërmarrjen e veprimeve konkrete për zbatimin e tyre.
• Bashkëpunimi ndërmjet institucioneve shtetërore, shoqërisë civile dhe organizatave ndërkombëtare konsiderohet thelbësor për identifikimin e zgjidhjeve gjithëpërfshirëse, forcimin e dialogut dhe avancimin e mbrojtjes së të drejtave të komuniteteve.